بعدی »

[حسین]

ورود به بحث:

 از آنجا که بحث ما جنبه درون دینی ندارد و هرچه در بحث مورد استفاده است  از نگاه برون دینی  است اولین اصل که ضرورت شناخت خداوند است را باید با محوریت مباحث عقلی منهای مباحث نقلی اثبات کنیم.
پس ما در قدم اول با این سوال مواجه میشویم :

اصلا برای چه ما باید برویم سراغ شناخت خداوند؟

بحث این درس  ما در مورد همین سوال است که ما برای جواب این سوال دو برهان عقلی ذکر میکنیم .
تنها چیزی که می تواند داور بین تمام مردم مسلمان و غیر مسلمان و بی خدا و با خدا باشد عقل است . پس ما تمامی برهانهای خود را بر اساس عقل بنا نهاده ایم . زیرا مورد پذریش هر انسان منصف و عاقلی خواهد بود.

برهان اول: دفع ضرر محتمل

هر انسانی در طول عمر خویش  حداقل چند باری در مورد وجود جهان آخرت و عذاب و نعمت اخروی چیزهایی شنیده .چیزهایی در مورد حیات پس از مرگ و زنده شدن از گور و و چیزهای زیادی حساب و کتاب شنیده است.
این حالت  اختصاص به مسمانان ندارند بلکه بین تمامی مردم جهان از هر نحله ای مشترک است . هرچند بعضی در حد احتمال ضعیف و یا شایعه هم شنیده باشند اما نمی توان گفت کسی در عالم به این مسئله که زندگی و حساب و کتابی بعد از مرگ هست و خدایی حسابرس است واقف نباشد.
حال این آگاهی ولو در حد احتمال می تواند محرکی باشد برای شناخت خداوند .
هر انسانی که سوار ماشین میشود اطمینان به تصادف و سانحه ندارد و احتمال قوی در حد یقین میدهد که سالم به مقصد میرسد ولی در عین حال آن شخص به خاطر احتمال ضعیف تصادف و از دست دادن جان خود احتیاط را رعایت میکند و از کمربند و تمامی تجهیزات امنیتی استفاده میکند .
هر عاقلی چنین کاری میکند و هر عاقلی ضررهای محتمل اینچنینی را از خود دور میسازد .
پس عقل در اینجا حکم میکند انسان باید اقداماتی برای دفع ضرر محتملی که قرار است در حیات پس از مرگ سراغش بیاید فراهم سازد.
اینجا عقل میگوید نمی توان این ضرر عظیم مانند عذاب ابدی و دور ماندن از سعادت ابدی را نادیده گرفت . هرچند در حد احتمال باشد باید اقلاً تحقیق کرد دید آیا واقعا این ضرر احتمالی و این اخبار صحیح است یا خیر .
ما در برهان دفع ضرر محتمل تنها دنبال همین مسئله هستیم که ضرورت پی جویی و تحقیق در مورد خداوند و دین خداوند را نمایان سازیم.
توجه داشته باشید این برهان هرگز خداوند یا دین خداوند را ثابت نمیکند بلکه صرفا برای ایجاد دغدغه در مورد تحقیق در  مباحث الهی و دینی است.

از آنجا که این برهان هیچ گونه یقین و علمی در نفس انسان ایجاد نمیکند نمیتوان توسط آن خداوند یا یک اصل از اصول دین را ثابت کرد زیرا اصول دین باید یقینی باشند و این دلیل هیچ یقینی در انسان حاصل نمیکند .

پس خلاصه برهان این شد که هر انسانی بصورت احتمالی میداند خداوند وعده هایی در مورد حیات پس از مرگ و حساب داده . عقل حکم میکند برای روشن شدن صدق این ادعی باید سراغ تحقیق این مسئله برود که اولا آیا خدایی هست و بر فرض وجود او  ایا این خدا دین قابل اطمینانی برای بشر فراهم ساخته است یا خیر.

ممکن است ایراد شود که گاهی عقل به ضررهای احتمالی اعتنایی نمیکند . مثلا انسانی احتمال میدهد در فلان معامله ضرر میکند اما عقل حکم نمیکند  نمیتوان این معامله را انجام داد.
در پاسخ باید گفت عقل دفع هر نوع ضرر محتملی که بسیار زیاد باشد را لازم و واجب میداند نه هر ضرر محتمل بعضی ضررهای احتمالی  ضعیف را هر انسان عاقل نادیده میگیرد اما نه بطور کل.

گاهی ضرر محتمل در حد ضرر مالی و یا حتی ضرر جانی در اینجاها هم ممکن است عقل حکم به لزوم دفع آن نکند  اما اگر مثلا ضرر محتمل منجر به از دست دادن حیات خود انسان شود یقینا عقل حکم به لزوم دفع آن ضرر محتمل میکند .حال اگر ضرر محتمل یک عقاب ابدی و همیشگی باشد عقل چه حکم میکند ؟!
حتی اگر مقدار محتمل کم باشد یعنی انسان کمتر از ده درصد احتمال ضرر بدهد در صورتیکه ضرر بسیار عظیم باشد باز عقل حکم به دفع آن میکند .

[حسین]

برهان دوم:وجوب شکر منعم

هر انسانی در ذات و فطرت خویش حس تشکر و احترام به منعم خویش را درک میکند . هیچ انسان سالمی در عالم پیدا نمیشود که دوست نداشته باشد به کسیکه به او خوبی و احسانی کرده بی تفاوت باشد . از طرفی  هر انسانی این مسئله را درک میکند که یک رازق و خالقی دارد و باید از او در مقابل این همه نعمت ها تشکر کرد . همین مسئله که وجدانی و عقلی این ضرورت را ایجاب میکند که انسان سراغ تحقیق در مورد وجود  چنین خالقی برود.